Ψυχοθεραπεία

Η γνωσιακή – συμπεριφοριστική ψυχοθεραπεία (στα Αγγλικά Cognitive – Behavioural Therapy) ή εν συντομία ΓΣΘ (CBT) άρχισε να αναπτύσσεται στα τέλη της δεκαετίας του 1950, όταν διαπιστώθηκε ότι τα υπάρχοντα ψυχοθεραπευτικά μοντέλα εκείνης της εποχής (κυρίως η ψυχανάλυση και ο συμπεριφορισμός) δεν κατάφερναν να εξηγήσουν ικανοποιητικά τα αίτια των ψυχολογικών προβλημάτων ούτε να δώσουν αποτελεσματικούς τρόπους αντιμετώπισης.

Η ΓΣΘ βασίζεται στο γνωσιακό – συμπεριφοριστικό μοντέλο, σύμφωνα με το οποίο ο τρόπος που αντιλαμβανόμαστε τις καταστάσεις της ζωής μας επηρεάζει άμεσα τη συμπεριφορά μας και τα συναισθήματά μας. Με άλλα λόγια, μια τροποποίηση στον τρόπο που σκεφτόμαστε (στις «γνωσίες» μας) προκαλεί σημαντικές αλλαγές στον τρόπο που αντιδράμε και στα συναισθήματα που βιώνουμε. Η αλλαγή του τρόπου σκέψης μας είναι εφικτή κατόπιν διερεύνησης των βαθύτερων πεποιθήσεών μας, δηλαδή των αντιλήψεων, εικόνων, βιωμάτων, προσδοκιών που συνθέτουν τον χαρακτήρα μας. 

Βασικά στοιχεία της ΓΣΘ είναι τα εξής:

  • Είναι δομημένη και κατευθυνόμενη, δηλαδή θεραπευτής και θεραπευόμενος συμφωνούν σε ένα συγκεκριμένο σχέδιο, σε συγκεκριμένους στόχους και ενέργειες. Ακολουθούν μια από κοινού σχεδιασμένη και οργανωμένη μεθοδολογία.
  • Στηρίζεται στην καλή θεραπευτική σχέση και συνεργασία (θεραπευτική συμμαχία). Ο θεραπευόμενος έχει ενεργητικό ρόλο, δηλαδή δεν ακολουθεί οδηγίες, αλλά συμμετέχει στη διαμόρφωση του θεραπευτικού σχεδιασμού και παίρνει πρωτοβουλίες. Είναι απαραίτητο να έχει κίνητρο για αλλαγές στην ζωή του. Επίσης, ο θεραπευτής δείχνει ενσυναίσθηση και κατανόηση, δεν είναι επικριτικός ούτε αποδοκιμάζει το θεραπευόμενο.
  • Έχει ψυχοεκπαιδευτικό χαρακτήρα, δηλαδή ο θεραπευτής εξηγεί στο θεραπευόμενο τι ακριβώς του συμβαίνει, τον βοηθά να κατανοήσει τους παράγοντες που συντέλεσαν στην εμφάνιση του προβλήματός του και τους παράγοντες που το συντηρούν.
  • Επικεντρώνεται στο πρόβλημα στο «εδώ και τώρα». Δίνεται έμφαση στα ζητήματα που αντιμετωπίζει ο θεραπευόμενος στο παρόν. Διερευνάται το ιστορικό των προβλημάτων του και η συσχέτισή τους με παρελθοντικά γεγονότα, όμως πάντα με στόχο τη βελτίωση της τωρινής ποιότητας της ζωής του.
  • Οι στόχοι που τίθενται είναι σαφείς, ρεαλιστικοί, μετρήσιμοι και αφορούν τον ίδιο το θεραπευόμενο. Αποφεύγονται γενικόλογες επιθυμίες που είναι δύσκολο να αξιολογηθεί εάν επιτεύχθηκαν ή όχι. Προτιμώνται μικροί και πραγματοποιήσιμοι στόχοι και η θεραπευτική διαδικασία αξιολογείται συχνά ώστε να ελέγχονται τα θεραπευτικά αποτελέσματα.
  • Η εργασία για το σπίτι είναι πάρα πολύ σημαντική. Μεταξύ 2 συνεδριών ο θεραπευόμενος κάνει συγκεκριμένες «ασκήσεις», οι οποίες παίζουν καθοριστικό ρόλο για την επιτυχία της θεραπείας. Αυτές οι ασκήσεις αποφασίζονται από κοινού με το θεραπευτή. Ουσιαστικά πρόκειται για εφαρμογή στην καθημερινότητα των όσων συζητούνται στις συνεδρίες.  Στοχεύουν αρχικά στην αυτοπαρατήρηση και την αυτοαξιολόγηση του ατόμου, σχετικά με τις καταστάσεις που τον δυσκολεύουν, και σταδιακά στον αυτοέλεγχο.

Η αποτελεσματικότητα της ΓΣΘ έχει τεκμηριωθεί μέσω διεξοδικών ερευνών και έχει αναπτυχθεί συγκεκριμένη μεθοδολογία και κατάλληλες τεχνικές σχεδόν για κάθε ψυχολογικό πρόβλημα. Το γνωσιακό – συμπεριφοριστικό μοντέλο εφαρμόζεται είτε σε ατομικό επίπεδο είτε σε επίπεδο ζεύγους, οικογένειας ή ομάδας.

Δείτε επίσης την ενότητα «Συχνές Ερωτήσεις».

Έγραψαν

Ο σκοπός της Ψυχολογίας είναι να μας δώσει μια εντελώς διαφορετική οπτική γωνία για πράγματα που ήδη γνωρίζουμε καλά. 

Paul Valery

Πολλές γυναίκες υιοθετούν την εξής νοοτροπία: «Ένας γάμος πηγαίνει καλά εφόσον μπορούμε να μιλάμε γι’ αυτόν». Οι άντρες, από την άλλη, έχουν την εξής νοοτροπία: «Η σχέση είναι προβληματική αν πρέπει διαρκώς να συζητάμε γι’ αυτήν»! 

Aaron T. Beck, Δεν αρκεί μόνο η αγάπη

Δεν είναι εύκολο να βρούμε την ευτυχία μέσα μας, είναι όμως αδύνατο να την βρούμε αλλού. 

Agnes Repplier

Παιδιά και ύπνος: Για να κοιμηθεί κανείς πρέπει να νιώθει ασφαλής. Το να πηγαίνετε να δείτε το παιδί όταν σας καλεί, του δημιουργεί αίσθημα ασφάλειας. Το παιδί τότε ξέρει ότι μπορεί να βασίζεται στους γονείς. Ύπνος σημαίνει ότι χαλαρώνεις, ότι αφήνεσαι…

Isabelle Filliozat, Στην καρδιά των συναισθημάτων του παιδιού

Ο γονέας δίνει το μήνυμα στο παιδί: «Έχουμε μια σύγκρουση, ας βάλουμε κάτω τα κεφάλια να σκεφτούμε μαζί, ας βρούμε μια καλή λύση».

Thomas Gordon, Τα μυστικά του αποτελεσματικού γονέα

Η ωριμότητα δεν είναι μια κατάσταση στην οποία θα πρέπει να φτάσουμε με την ηλικία ή την εμπειρία, είναι μια διαδικασία που συνεχίζεται μέχρι το θάνατο σε όλους τους εξελισσόμενους και δημιουργικούς ανθρώπους.

Moshe Feldenkrais, Ο Ικανός Εαυτός

Μη σπαταλάς τον πολύτιμο χρόνο σου ρωτώντας «Γιατί αυτός ο κόσμος δεν είναι καλύτερος;» Θα είναι χαμένος χρόνος. Αυτό που πρέπει να ρωτάς είναι «Πώς μπορώ να κάνω αυτόν τον κόσμο καλύτερο;» Σ’ αυτή την ερώτηση υπάρχει μια απάντηση. 

Λεό Μπουσκάλια, Ο Δρόμος του Ταύρου

Πίσω από αυτό που οι γονείς ονομάζουν «καπρίτσιο», πίσω από μια συμπεριφορά περίεργη, άτοπη, υπερβολική ή απλώς ασυνήθιστη, ας αναζητήσουμε το συναίσθημα, ας αναζητήσουμε την ανάγκη. Το παιδί κάτι λέει.

Isabelle Filliozat, Στην καρδιά των συναισθημάτων του παιδιού

Οι περισσότεροι από μας ζούμε στο μακρινό μέλλον ή βασανιζόμαστε από τύψεις για το παρελθόν. Η μόνη αληθινή αξία βρίσκεται στο εδώ και τώρα. Μεγάλο μέρος της δυστυχίας μας προέρχεται από την τάση μας να ζούμε στο παρελθόν ή στο μέλλον, που και τα δυο είναι ψευδαισθήσεις.

Λεό Μπουσκάλια, Λεωφορείο 9 για τον παράδεισο

Πολλές φορές η πραγματικότητα του άλλου βρίσκεται όχι σ’ αυτό που σου δείχνει αλλά σ’ αυτό που δε μπορεί να δείξει. Γι’ αυτό λοιπόν αν θες να τον καταλάβεις, άκουσε όχι τόσο αυτά που σου λέει αλλά πιο πολύ αυτά που δε λέει.

Kahlil Gibran, Άμμος και Αφρός

Αντισταθείτε στον πειρασμό να συγκρίνετε. Αντί να συγκρίνετε δυσμενώς το ένα παιδί με το άλλο, μιλήστε στο παιδί μόνο για τη δική του συμπεριφορά που σας δυσαρεστεί. Περιγράψτε αυτό που βλέπετε, αυτό που νιώθετε κι αυτό που πρέπει να γίνει.

Adele Faber & Elaine Mazlish, Αδέρφια, όχι αντίπαλοι

Ενεργητική ακρόαση σημαίνει να «λέτε» στον πομπό τι σημαίνει το μήνυμά του για σας. Με αυτόν τον τρόπο ο πομπός ξέρει πως εσείς τον ακούτε, ενώ εσείς μπορείτε να επιβεβαιώσετε ή να ξεκαθαρίσετε την εντύπωση που σχηματίσατε.

Άλαν Γκάρνερ, Η τέχνη της επικοινωνίας

Θυμός: Κάντε στον εαυτό σας αυτές τις ερωτήσεις: Τι λόγο έχω να θυμώσω αυτή τη στιγμή; Υπάρχει στην ζωή μου μια έλλειψη, μια απογοήτευση, ένα αίσθημα αδυναμίας; Μήπως πληγώθηκα; Έχω κάποιο πρόβλημα που αδυνατώ να λύσω; 

Isabelle Filliozat, Στην καρδιά των συναισθημάτων του παιδιού

Οι ενήλικες συχνά καταφεύγουν αδιάντροπα και ξεκάθαρα σε δύο μέτρα και δύο σταθμά όταν περιγράφουν τη σχέση τους με τα παιδιά τους: αν η σχέση είναι επιτυχημένη, αυτό συμβαίνει επειδή οι γονείς είναι καλοί γονείς, ενώ αν η σχέση δεν είναι πετυχημένη, οφείλεται στο ότι το παιδί δεν είναι καλό παιδί!

Jesper Juul, Το ικανό σου παιδί

Είναι πολύ σημαντικό για τα παιδιά να μάθουν για τα συναισθήματά τους και να τα κατανοούν. Πρέπει επίσης να γίνονται αντιληπτά ως αυτό που είναι: προσωρινές, μεταβαλλόμενες καταστάσεις. Είναι όπως ο καιρός: η βροχή είναι βροχή, και θα ήμασταν ανόητοι αν στεκόμαστε μέσα στη μπόρα σαν να μη βρέχει, αλλά κι εξίσου ανόητοι αν πιστεύαμε ότι ο ήλιος δεν θα ξαναβγεί ποτέ.

Daniel J. Siegel & Tina Payne Bryson, Τι συμβαίνει στον εγκέφαλό του

Όταν κλείνει μια πόρτα ευτυχίας, μια άλλη ανοίγει. Ωστόσο συχνά κοιτάζουμε την κλειστή πόρτα για πολύ καιρό, ώστε δε βλέπουμε την άλλη που έχει ανοίξει για μας. 

Helen Keler

Έχεις στ’ αλήθεια ζήσει 10.000 και πλέον μέρες ή μήπως έζησες μια μέρα 10.000 και πλέον φορές;

Γουαίην Ντύερ, Οι Περιοχές των Σφαλμάτων σας

Προσπαθώ να βγω από το ψυχολογικό μου αδιέξοδο, αλλά δε μπορώ να θυμηθώ από πού μπήκα…

Αρκάς

Με το να επικεντρωνόμαστε στην επιβράβευση και την κριτική, παράγουμε εξαρτημένες, ελεγχόμενες από εξωτερικούς παράγοντες, προσωπικότητες. Τα παιδιά που μεγαλώνουν με τη μέθοδο αυτή, αποκτούν χαμηλή αυτοεκτίμηση, δεν έχουν την ικανότητα της προσωπικής αξιολόγησης και σπαταλούν την ζωτικότητά τους στην εφ’ όρου ζωής προσπάθεια να γίνουν αρεστοί, να κάνουν τους γονείς τους περήφανους και να συμπεριφέρονται σύμφωνα με τις υποτιθέμενες προσδοκίες των άλλων.

Jesper Juul, Το ικανό σου παιδί

Ένα άτομο κινητοποιείται περισσότερο να εκτελέσει μια απόφαση στη λήψη της οποίας έχει συμμετάσχει και το ίδιο, παρά μια απόφαση που του έχει επιβληθεί από κάποιον άλλο.

Thomas Gordon, Τα μυστικά του αποτελεσματικού γονέα

Οι έφηβοι δεν επαναστατούν κατά των γονέων τους. Επαναστατούν εναντίον της εξουσίας τους. Αν οι γονείς στηρίζονταν λιγότερο στην εξουσία και περισσότερο σε μη εξουσιαστικές μεθόδους για να επηρεάζουν τα παιδιά τους από τη βρεφική ηλικία, δεν θα υπήρχαν πολλοί λόγοι για να επαναστατούν τα παιδιά όταν έφταναν στην εφηβεία.

Thomas Gordon, Τα μυστικά του αποτελεσματικού γονέα

Όταν ένα παιδί νιώθει ένα συναίσθημα, το ερώτημά σας είναι: «Πώς θα το βοηθήσω να συνειδητοποιήσει αυτό που συμβαίνει μέσα του;» 

Isabelle Filliozat, Στην καρδιά των συναισθημάτων του παιδιού

Η αυτοεκτίμηση συνίσταται από την προσωπική γνώση και την εμπειρία του ποιοι είμαστε. Η αυτοπεποίθηση αποτελεί ένα μέτρο του τι είμαστε ικανοί να κάνουμε, αναφέρεται στο τι μπορούμε να καταφέρουμε.

Jesper Juul, Το ικανό σου παιδί

Το δρόμο τον φτιάχνεις βαδίζοντας.

Paulo Coelo, Στις όχθες του ποταμού Πιέδρα κάθισα και έκλαψα

Όταν οι γονείς προσεγγίζουν τις συγκρούσεις των παιδιών ως δικαστές ή διαιτητές, κάνουν το λάθος να αναλαμβάνουν και την ευθύνη και την «κατοχή» του προβλήματος. Παρεμβαίνοντας για να επιλύσουν το πρόβλημα, στερούν από τα παιδιά την ευκαιρία να αναλάβουν την ευθύνη των συγκρούσεών τους και να μάθουν πώς να τις επιλύουν με τις δικές τους προσπάθειες.

Thomas Gordon, Τα μυστικά του αποτελεσματικού γονέα

Προσφέρουμε βοήθεια στο παιδί μόνο όταν μας την ζητάει και στο μέτρο που την θέλει. Διαφορετικά το ωθούμε στο συμπέρασμα πως είναι ανίκανο να τα βγάλει πέρα μόνο του, καθώς μεταβιβάζουμε σιωπηρά το μήνυμα «Δε νομίζω να τα καταφέρεις. Χρειάζεσαι τη βοήθειά μου. Δεν έχεις την ικανότητα να τα βγάλεις πέρα μόνος σου».

Naomi Aldort, Αναθρέφοντας τα παιδιά μας αναθρέφουμε τον εαυτό μας

Η αυτοεκτίμησή μας τρέφεται από δύο εμπειρίες: όταν κάποιο από τα πιο σημαντικά πρόσωπα της ζωής μας, μας «βλέπει» και μας δέχεται έτσι ακριβώς όπως είμαστε και όταν αισθανόμαστε ότι έχουμε αξία για τους άλλους ανθρώπους έτσι ακριβώς όπως είμαστε.

Jesper Juul, Το ικανό σου παιδί